Artvin Köşe Yazıları

Anasayfa » Artvin Yazılar »Barajlar ve Hesler

»Akarsulara Müdahale Edilebilir mi?

Yorum yazabilmek için lütfen giriş yapınız.

Paylaş

Yamaç santralları, bugün canımızı yakan H.E.S. ler midir?

Akarsuya müdahale edilebilir, çoğu zaman müdahale gereklidir. İnsanoğlu yaşamına tabiata müdahale ile başlamıştır. Çok çeşitli müdahalelerde bulunmuştur, bulunmaktadır. Yaşamının şartı gibidir tabiata müdahale.

Önce toplayıcılık yapmış, sonra avcılık yapmış milyon yıl böyle yaşamış. Sonra ateşi öğrenmiş, buğdayın ilkeli olan bitkiye müdahale etmiş, buğdayı üretmeye başlamış. Atı, sığırı, koyunu köpeği ehilleştirmiş. Mağarada yaşarken, kendine yeni yaşam yeri yapmış. Bir yerden bir yere giderken, en kısa izini, yol haline getirmiş. Buğdayı öğütmeyi keşfetmiş, tuzla tanışmış, eti kurutup saklamayı akıl etmiş.

Uzayan saçlarını kesmeyi denemiş, o işi kültürünün bir parçası haline getirmiş. Çoğalmayı tabii olarak yaparken eş seçmenin faydalı olacağını sezmiş. Doğal, hayvanlar gibi, her önüne gelenle üremekten vaz geçmiş. Ağaçları aşılayarak daha iyi meyve üretmeyi keşfetmiş…

Varlıklarını değiş-tokuş etmeye başlamış, kolaylaştırmak için emanete bıraktığı altınların belgesini değişim aracı olarak kullanmayı denemiş banknotu icat etmiş..

Sulara müdahale edip, tabii akışını değiştirmiş, kanal yapmış yeni tarım alanları ortaya çıkarmış. Aşırı gelen etrafa zarar vermemesi için, suları dizginlemeyi düşünmüş, setler, barajlar yapmış.

Ustura ile daha güzel bir yüze kavuştuğunu öğrenmiş, jileti geliştirmiş. Vucudundaki istenmeyen kıl ve tüylerin kökünü kazımak için yıllarını vermiş. Kaşlarını kalın bulmuş, şairin sevgilisine benzemek için kaşlarının istenmeyen kısmını yolmuş.

Atomu, keşfetmiş ona müdahale etmek için büyük bir şevkle çalışmış başarmış. Ondan önce dinamiti keşfetmiş. Bunları kendine yaralı şekilde kullanmanın yollarını aramış.

Bu saydıklarım insan oğlunun hayatındaki tabiata müdahalelerinden sadece bir kaçıdır. Bunların içinde iyi olanlar vardır, çok kötü neticeler doğuranlar vardır. Aşırıya kaçıldığı için kötü neticeler doğuranlar da vardır.

Bir yerden bir yere giderken yol yaparsanız, yaşamınız kolaylaşır. Yolu gereğinden fazla geniş yaparsanız sonu gelmez sıkıntılara girersiniz. Tabiatın dengesini bozar, her zaman kapanabilir bir yolunuz, canınıza okuyacak bir sakıncanız olur.

Doğum denetimi de tabiata müdahaledir. Doğru müdahale ederseniz fayda görürürsünüz. Yanlış ilaç alırsanız, kolsuz bacaksız çocuğunuz olabilir.

Dinamiti doğru ve dikkatlı kullanırsaniz yaşamınız kolaylaşır. Yanlış ve dikkatsiz kullanırsanız hayatınız yok olur, eliniz kolunuz kopar.

Tabiattan ağaçları uygun keserseniz, yararlanır tabiata zarar vermezsiniz. Hırsa kapılıp akıl dışı kesim yaparsanız sonu gelmez kayıpların kapısını açarsınız. Ağaç dikebilirsiniz. Yamaçlarda yeni bitkiler yetiştirmek için duvarlar yapıp, yeni yaşam sahaları açabilirsiniz.

Bunları neden yazdım? Şunun için: Tabiata müdahale edilip yarar sağlanabilir, edilmelidirde. İyi bir müdahale tabiata da zenginlik katar. Yanlış yaparsanız, fakirliğin ve felaketin kapısını açabilirsiniz.

Yüksekteki suyun iş yapabilirlik kabiliyeti, kolay kullanılan şekle dönen, gizli bir enerjisi vardır. Yararlanmak istersek akarsuya müdahale edelebiliriz. Bu işlem de tabiata müdahaledir.

Yılın belli zamanları, bazı yıllar, etrafa zarar veren hallerini ortadan kaldırmak için akarsuya müdahale edilebilir, edilmelidir de.

Elektrik elde etmek için de akarsuya müdahale edilebilir, edilmelidir.

Ama bütün bunların bir tek şartı var: Yarattığın fayda, verdiği zararları ve kayıpları karşılamalı. Bunu sağlamıyor ise müdahale hakkı yoktur. Akıl işi de, ahlak işi de değildir.

Her H.E.Santral faydalı mıdır? Olabilir. Yukarıdaki ölçüyü tutuyorsa, yapılabilir. Tutmuyor ise yapılmamalıdır. Burada bahsedilen zararın içinde elbetteki çevreye ve tabiata verilenler de vardır. Onları yok saymak için kör ve kötü maksatlı olmak gerekir.

Burada mesele ölçüyü tutup tutmadığını kimin tarafından, nasıl karar verileceğidir. Bunun terazisini herkesin kabul etmesi gerekir. Ortada herkesin kabul edeceği bir çözüm bulunuyor ise tabiata müdahale elbette yapılmalıdır.

Eğer tabiata her şartta müdahale edilemez sabitine bağlanırsak; o zaman, kendi kendimizle çelişkiye düşmez miyiz? İneği daha iyi besliyorsak, sütünü almalıyız; arının daha çok bal yapmasını sağlıyorsak, balını alabiliriz; emek verirsek, buğday da üretiriz; tavukları da kümeste daha iyi beslersek, yumurtasını alabiliriz, almaya da hakkımız vardır.

Çoruh vadi yamaçlarında, insan eliyle yapılmış yeşilliklerden, her türlü yoldan, yapıdan da vaz geçebilir miyiz?

Yol da yapmamalıyız, hiç bir sulama kanalı da. Hatta traşta olmamalıyız, epilasyonda yaptırmamalıyız, kaşımızı da aldırmamalıyız. Hepsi tabiata müdahaledir. Böyle bir sabitleşmiş fikrin bize katkısı olmaz.

Her işin ölçüsü vardır; canımız acımamalı. Daha rahat, daha güzel yaşamalıyız, elbetteki; ancak, etrafımıza, her türlü varlığa, canlıya fayda yaratmalıyız. İnsandan beklenen budur.

Yamaç santralları canımızı yakan H.E.S. lerden nerede ayrılır. Sıralamaya çalışalım:

1- Yamaç santrallarında tabiata müdahale, traş olurken jiletin kesiği kadar olmalı; tabiatın kendini yenileyebileceği kadar bir hasara izin verilebilir.

2- Y. santrallarının temel anlayışlarından ilki, kuşakladığı yamaçlara su vermeyi de ön planda tutmaktır. Bu işlem iki yönlü faydalıdır. Yeni yaşam sahaları açılmalıdır.

3- Y. santralı yapılırken akarsu yatağındaki yaşamı değil yok edecek, azaltacak bir miktarda dahi su alımı yapılamaz. Sanral için, doğru miktarda ve şekilde akarsuya müdahale, vadideki yaşamı çoğaltabilir. BU husus açıklanmaya muhtaçtır, açıklanabilir.

4- Y. santralı anlayışında, “üniteler ne kadar küçük olursa yarar okadar çok olur” anlayışı esastır. Bu doğrudur. Yapımda öncelik en küçüğedir.

5- Y. santrallarında hiç kimseyi yerinden etmemek, hiçbir canlıyı yok etmemek esastır.

6- Y. santrallarında, havza insanı her safhada, malsahibi, yani katılımcıdır. Kamu ortaktır.

7- Y. santrallarında havza insanına, “benim santralım” duygusu verilmesi istenir.

8- Y. santrallarında emek de, malzeme de, işletme de yerlidir.

9- Yamaç santralı anlayışında, öncelikle, havzada akış düzenleyici çareler devreye sokulur, sonra santral yapımı üzerinde karar verilir.

Bunlar çoğaltılabilir.

Yamaç santralın da, adı üstünde: Amaç, vadilerdeki hayata müdahale, yok etmek değil, yamaçlardaki yaşamı zenginleştirmek, kolaylaştırmak güzelleştirmektir. Mesele müdahaleye karşı çıkmak değil, müdahaleyi yararlı kılmak olmalıdır.

Her yerde ve her türlü baraja karşı mıyım? Hayır.

Ölçüler bellidir: yarattığı fayda, verdiği zarar ve kayıpları karşılıyorsa olabilir. Tercih edilmesi şartları çok zordur. Eğer, nisan, mayıs ve haziran aylarında karların bulunduğu yerde, mevcut tektonik çukurlar kullanılıyor, toprağa fazla su yükleniyor, yüzey bitkilendiriliyor, bütün bunlardan sonra, aşkın gelen suları barajda bekletmek ekonomik olabiliyor ise, İnsanların yerleşmediği o yüksekliklerde yapılabilir. Benim barajlar için ruhsat verceğim yerler orasıdır. Bu seviye nisan ayında karların bulunduğu seviyelerdir.

Ülkemizde yapılan barajların %90 nından fazlası yanlıştır, başka amaçlarla yapılmıştır.

Çoruh havzasında, D.S.İ. tarafından yapılmış planın uygulaması derhal durdurulmalıdır. Bu plan ve artığı potansiyellere yine D.S.İ. anlayışıyla yapılmış bütün tesisler de iptal edilmelidir. Plan uygulaması durdurulup, iptali sağlanırsa türediler de duracaktır. Öncelikli hedefimiz, planın iptali ve yürütmenin durdurulmasıdır.

Yapılanların yıkılması; ülkemin, insanlığın, çevrenin yararınadır. Çoruh Enerji Planının durdulması yapılanların yıkılması ülkemiz üzerinde ihanet hesapları yapanların yüzüne indirilecek bir Osmanlı tokadıdır. Bütün insanlığa öncü, örnek olacak bir eylemdir.

Biliyorum ki; Çoruh Enerji Planı asla elektrik üretmek için yapılmamıştır. O planın artığı potansiyelleri kullanarak yapılan yapılan projeler; bu planı içlerine sindirebilen, vicdanlar ve kafalar tarafından yapılmıştır.

Şimdi, alternatiflerinin, mevcutların veya önerilenlerin iyisini kötüsünü konuşmak; ihanete, tecavüze yol vermek, zaman kazandırmak olur.

Hep söyledim, yineliyorum, unutmayalım: “Bel’ânın def’i hayr’ın ifa’sından evladır.

« Önceki Sonraki »