Bağlaç ve Ek Olan de nin Yazılışı

                                  Bağlaç ve  Ek Olan  “de”nin Yazılışı

   Bilindiği gibi Türkçede yazımı karıştırılan  iki tane “de” vardır .Bağlaç olan ve ek olan “de”.

   Bunları kolay yoldan nasıl ayırabiliriz? Öncelikle basit örneklerle açıklayıp daha sonra da Türk Dil Kurumunun görüşlerini yansıtmak istiyorum.

Bağlaç Olan “de”

Bu kitabı ben de okudum.

Yukarıdaki cümledeki  “de”yi elimizle kapatalım,yok sayalım, yeniden okuyalım:

Bu kitabı ben okudum.

Cümlede daralma oluyor fakat bütünüyle bozulma olmuyor.O halde  “de” bağlaçtır ve ayrı yazılır.

Ek Olan  “de”

Cümleye bulunma anlamı katar ve bitişik yazılır.Çıkarıldığı zaman cümle genellikle bozulur ve anlamsızlaşır.

Ayşe, panelde konuşma yaptı.

Yukarıdaki cümlede “de”yi  ,diğer örnekte olduğu gibi  elimizle kapatalım,yok sayalım ve yeniden okuyalım:

Ayşe, panel konuşma yaptı.

Cümle tümüyle anlamsızlaşıyor. O halde “de” ektir ve bir önceki sözcüğe bitişik yazılmalıdır.

Uyarı: Zaman zaman ek durumunda olan “de”yi kaldırdığımızda cümlede bozulma olmayabilir.Bu açıklamalar bilimsel değildir.Sık sık karıştıranlar için ayırma yöntemlerinden biridir.

 Mini Test

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde   “de” nin yazımı yanlıştır?

1-     Bu yıl lobiyalarda güzel olmuş.

2-     Kahvaltıda kuymak da yedik

3-     Çançur Hefiz ,bizim mehlede oturuyor.

4-     Düzçayır’da top oynadık.

Not: Benim de  yazarken yazım yanlışlarım oluyor.Lütfen uyarınız.

*****************

TDK  DER Kİ

Bağlaç Olan da, de’nin Yazılışı

Bağlaç olan da, de ayrı yazılır. Kendisinden önceki kelimenin son ünlüsüne bağlı olarak ünlü uyumlarına uyar: Kızı da geldi gelini de. Durumu oğluna da bildirdi. Sen de mi kardeşim? Güç de olsa. Konuşur da konuşur.

UYARI : Ayrı yazılan da, de hiçbir zaman ta, te biçiminde yazılmaz.

UYARI : Ya sözüyle birlikte kullanılan da mutlaka ayrı yazılır: ya da.

UYARI : Da, de bağlacını kendisinden önceki kelimeden kesme ile ayırmak yanlıştır: Ayşe de geldi (Ayşe'de geldi değil).

UYARI : Da, de bağlacının bulunma durumu eki olan -da, -de, -ta, -te ile hiçbir ilgisi yoktur. Bulunma durumu eki getirildiği kelimeye bitişik yazılır: devede (deve-de) kulak, evde (ev-de) kalmak, yolda (yol-da) kalmak, ayakta (ayak-ta) durmak, çantada (çanta-da) kek­lik. İkide (iki-de) bir aynı sözü söyleyip durma.

Yurtta sulh, cihanda sulh. (Mustafa Kemal Atatürk)

   Cevap Yazabilmek İçin Üye Olmalı Veya Giriş Yapmalısınız

bibinoglu Ekledi:

01.01.2010 00:48:34

O kadar da dikkat etmiştim. "Bir örnek de benden" şeklinde olacaktı.

bibinoglu953 Ekledi:

01.01.2010 00:22:15

Bakın beyler bakın! Emeklerimiz ürünlerini vermeye başladı!  Ama bir eksiğin var Cemal. Ayrı yazılan de'lerin d'si hiçbir zaman "t" olmaz. Sert ünsüzden sonra gelmesi, bu kuralı değiştirmez. Çünkü buradaki "de" ek değildir. Ayrı bir sözcüktür. Yardımcı sözcük...

bibinoglu Ekledi:

31.12.2009 23:13:58

İzninizle bir örnek te benden: Rakı içenler öldü de su içenler ölmedi mi? Hepinizin yeni yılı kutlu olsun.

bibinoglu953 Ekledi:

31.12.2009 04:41:43

Acele etmeyelim. Bu konu ile ilgili gelecek soruları bekleyelim. Konuyu bilen arkadaşların katkılarını da bekleyelim. Anlaşıldığına kanaat getirince yeni konuya geçelim.

Benim önerim şu: Yine en çok yanlış yapılan "ki" ve "mi"lerin yazılışıdır. Dilerseniz bu konuyu tartışalım.

bibinoglu953 Ekledi:

31.12.2009 04:27:13

Ayrı yazılan “de” ve “da”lar ek değildir. Tümcede belli görevleri olan sözcüklerdir bunlar.

 

A- İlgeç olan “de” ve “da”lar ayrı yazılır.

 

Örnekler:

 

1- “Bu konuyu ben de anlatacağım.”

 

Yukarıdaki tümceden şunu anlıyoruz: Konuyu, daha önce, başka biri ya da birileri anlatmış.

 

2-  “Kalem de alacağım.”

 

Bu tümceden şunu anlıyoruz: Daha önce başka şeyler almışım.

 

3-  “Sizin kapıdan da geçelim.”

 

Bu tümceden şunu anlıyoruz: Daha önce başka kapıdan geçmişiz.

 

4- “Senin dediklerini de duydum.”

 

Bu tümceden şunu anlıyoruz: Daha önce başkalarının dediklerini duymuşum.

 

5- Toplantıda Kadir de vardı.

 

Bu örneği vermişken şunu da açıklayayım. Ayrı yazılan “de” ve “da”lar Özel adlardan sonra gelseler de kesme imiyle ayrılmazlar.

 Yukarıdaki örneklerdeki “de”ler ve “da”lar ilgeç görevindedir. İlgeçler, kendisinden önce gelen sözcüğü -genellikle- yapılan eylemle (yüklem) ilişkiye sokarlar. Kendinden önceki sözcükle sonrakiler arasında ilgi kurarlar.

***

B- Pekiştirme görevi yapan “de” ve “da”lar ayrı yazılır.

 

Örnekler:

 

1- Adam da adammış yani!

2- Namık’ın kedisi de kediymiş arkadaş!

3- Armut da armutmuş ha!

 

C- Bağlaç olan “de” ve “da”lar ayrı yazılır

 

Örnekler:

 

1- Beni düşünmedi de bırakıp gitti.

 

“Beni düşünmedi.” ile “Bırakıp gitti” tümcelerini (cümle) birbirine bağlıyor.

 

2- Sözümü dinlemedi de kâr mı etti?

 

“Sözümü dinlemedi.” ile “Kâr mı etti?” tümcelerini birbirine bağlıyor.

 

3- Akşamdan geç yatsam da sabah erkenden kalkarım.

 

Buradaki “da”, “dahi” ya da “bile” bağlaçlarının yerine geçer.  

 

Demek ki ayrı yazılan üç çeşit “de” ve “da” vardır.

1-     İlgeç olanlar

2-     Pekiştirme görevi olanlar

3-     Bağlaç olanlar

 

Bir de bağlaç olan “ya da” var. Bu da ayrı yazılır.  

***

Peki, bitişik yazılan “-de” ve “-da”lar hangileridir?

 

Bunlar, ek olan “-de” ve “-da”lardır. Eklendikleri sözcüğe, içinde ya da üstünde bulunma anlamı katarlar.

 

Örnekler:

 

1- Kâmil, panelde konuştu.

Panelde: Panelin yapıldığı yerin içinde…

 

2- Masada böcek geziyor.

Masada: Masanın üstünde…

 

3- Defterim Ali’de kaldı.

Ali’de: Ali’nin elinde, üstünde, evinde…

Ek olan "de" ve "da"lar, özel adlardan kesme imiyle ayrılırlar.

***

Benim açıklamalarım, Kadir’in anlattıklarının pekiştirmesi oldu sanırım. İkisi birlikte değerlendirilirse daha iyi anlaşılır.

 

Bizim unuttuğumuz ya da açıklayamadığımız sorularınızı yanıtlamaya hazırız.

herhangibiri Ekledi:

30.12.2009 23:10:43

Duran Kardeşim;
Haklısın.

"dahi,bile" sözcükleri de bağlaç olan "de"nin yerini tutar...

niksarli Ekledi:

30.12.2009 23:05:47

Bizim zamanımızda, 'Bağlaç olan de,da'yı kapatıp, yerine "dahi" kelimesini koyduğumuzda anlamı değişmiyorsa, o de, da bağlaç olandır ve ayrı yazılır' derlerdi.

herhangibiri Ekledi:

30.12.2009 19:23:48

Cengiz Kardeşim;
Ödüllü testi kazandın...
Tebrikler...

admin Ekledi:

30.12.2009 18:35:55

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde   “de” nin yazımı yanlıştır?

1-     Bu yıl lobiyalarda güzel olmuş.
2-     Kahvaltıda kuymak da yedik
3-     Çançur Hefiz ,bizim mehlede oturuyor.
4-     Düzçayır’da top oynadık.

Cevap veriyorum;
1-     Bu yıl lobiyalarda güzel olmuş.(Buradaki "da" ayrı yazılır.) Bildim değil mi?