Sözcükleri Doğru Kullanmak

"www.artvin.biz" sitesi, benim için çok yararlı oldu. Başka sitelerde yayımladığım şiirlerimi ve yazılarımı, bu siteye aktarırken, eksikliklerimin farkına vardım. Yeniden düzenledim yazdıklarımı. Yine de hatalarım oldu, sonradan farkettiğim. Bugün yine aynı sorunu yaşadım. Bir şiir yayımladım. Yayıma giren şiirimi okurken, "çiğ" sözcüğünü, yanlış kullandığımı gördüm. Aslında "çiy" olmalıydı. İnanın, tek basamaklı sayıları yanlış toplayan bir öğretmen gibi duyumsadım kendimi. Utandım. Hemen, Cengiz Bey'e bir ileti gönderdim ve düzeltmesini istedim. Bunca sıkıntı arasında, ayrı bir sıkıntı yaratmanın ezikliğini de yaşamadım değil hani... Sağ olsun -her zamanki gibi- ilgisini esirgemedi. Şiirimin, doğru yazılmış biçimde yayımlandığını görünce, huzura dönüştü tedirginliğim. Türkçeyi yanlış kullanma kaygısı, neredeyse bir fobi oldu bende. Sağlıksız bir ruh hâli midir bu? Bilmiyorum. Ne dersiniz arkadaşlar?

   Cevap Yazabilmek İçin Üye Olmalı Veya Giriş Yapmalısınız

Bibinoglu953 Ekledi:

28.03.2010 23:07:08

TDK sözlüğünden:

 

çiy

 

a.Havada buğu durumundayken akşamın ve gecenin serinliğiyle yerde veya bitkilerde toplanan küçük su damlaları, şebnem: “Çimenlerin üzerindeki çiylerde güneşten düşmüş parlak elmas damlalarını ayaklarıyla ezdi.” -Ö. Seyfettin. *Güncel Türkçe Sözlük

 

çiy İng.dew

 

Su buğusunun açık ve durgun havalarda, sabaha karşı yoğunlaşarak otlar, yapraklar ya da açıkta kalmış nesneler üzerinde oluşturduğu küçük su damlacıkları.

 

BSTS / Coğrafya Terimleri Sözlüğü 1980

 

Çiğ sf.

 

1. Pişmemiş veya az pişmiş. 2. Gözü rahatsız eden, göze batan (renk, ışık): “Koca Mustafapaşa'daki Berber Selim'in aynası karşısında çiğ renkleri buna benzeyen çok süslü bir resim asılıydı.” -R. H. Karay. 3. mec. Yersiz ve yakışıksız: “Bu, benim gibi yaşını başını almış bir adam tarafından pek çiğ bir hareket olurdu.” -Y. K. Karaosmanoğlu. 4. mec. Yaşının gerektirdiği görgüye ve olgunluğa erişmiş olmayan (kimse): “Fakat Cemal Paşa, çiğ bir politikacı değildi.” -F. R. Atay.

 

Güncel Türkçe Sözlük

 

çiğ İng. Dew

 

Geceleyin havayuvarındaki su buğusunun yoğunlaşması sonucu yerde ya da bitkiler üzerinde oluşan su damlaları.

 

BSTS / Gökbilim Terimleri Sözlüğü 1969

 

Yukarıda, TDK sözlüğünden kopyalayarak yapıştırdığım alıntılardan çıkardığım sonuç şudur: Ömer Seyfettin, bitkiler üzerinde oluşan su damlacıklarına "çiy" dediğine göre, 1920'den önce de böyle deniyordu. Günümüzde de böyle kullanılmalıdır.

***

 

Yeri gelmişken, "ğ" sesi konusundaki düşüncemi açıklayayım. Birileri kıyameti koparacak belki de. Olsun, yine de düşüncemi yazacağım.

 

"ğ" sesinin yutularak ya da "y" gibi seslendirilmesini yanlış buluyorum.

 

Örnekler:

 

yağ: Bu sözcük okunurken "ğ" sesi doğru seslendiriliyor. Yutulmuyor ya da "y" gibi okunmuyor. Bunu ben de doğru seslendirme olarak kabul ediyorum.

 

değirmen: Bu sözcük okunurken "ğ" sesi yutuluyor ya da "y" gibi seslendiriliyor. İşte yanlış bulduğum bu. Ya olduğu gibi seslendirilmeli ya da "degirmen" biçiminde değiştirilmeli (Artvin ağzına benzer biçimde).

 

değişmek: Bu sözcük de ya olduğu gibi seslendirilmeli ya da sözcük, "degişmek" biçiminde kabul edilmeli.

 

Dağ, bağ, bağışık, çağrışım, çağırmak, bağırmak, ağır, sağır, çığır, sığır vb. sözcüklerinde seslendirme, olduğu gibi yapılıyor da seğirtmek, değişmek, değişim, değirmen, çeğil, değil, çiğirmek vb. sözcüklerinde aynı şey neden yapılmıyor? Bu sözcüklerin ünlülerinin, ince ünlü olması neyi değiştirir?

 

Bu sözcüklerdeki "ğ" seslerinin neredeyse yutulmasını ya da hiç benzerliği olmayan -bir bakıma- "y" sesine dönüştürülmesini haklı kılacak ne var? Oysa "g" sesine dönüştürülmesinin bir mantığı var. İnce ünlülerin bulunduğu sözcüklerde "ğ" sesini olduğu gibi seslendirmek güçtür. Ama bu durum, yutulmasını gerektirmez. Bence en doğru olan "g" ile seslendirilmesidir. Artvin ağzında olduğu gibi...

***

 

 "ğ" ünsüzünün "yumuşak g" olarak adlandırılması da başka bir yanlış... Sanki "sert g" varmış gibi... "g" ünsüzü de "ğ" ünsüzü de "yumuşak ünsüzler" sınıfında değil mi? Yumuşağın yumuşağı(!)...

***

 

Yazım kurallarının, birçok eksiği ve yanlışı var bence. Harf devriminin de eksik ve yanlışları var. En büyük yanlışı, İstanbul ağzını, kalıp olarak almaktır. Tüm Türkiye ağızlarının doğrularını seçip almak gerekirdi aslında. Başka bir şey daha… Dilimize giren yabancı kaynaklı sözcükleri seslendirmeye 29 harf yetmemektedir. Bunun da düzeltilmesi gerekir. Zamanı geçmiş değil… Ama böyle bir girişimde bulunmak yürek ister. Gerçek devrimci olma yolunda, karşı devrimci damgasını yemeyi göze almak zordur.

 

herhangibiri Ekledi:

25.03.2010 00:46:39

Türkçenin yazım kuralları sık değişir. “çiğ” sözcüğü 70’li yıllara kadar “çiy anlamında kullanılmıştır.Sonra yine yazım kurallarında değişiklikler olmuş ve “çiy” olarak benimsenmiştir. TDK açıklaması: çiğ: İng. dew Geceleyin havayuvarındaki su buğusunun yoğunlaşması sonucu yerde ya da bitkiler üzerinde oluşan su damlaları. BSTS / Gökbilim Terimleri Sözlüğü 1969. Demek ki 1969’lu yıllarda “çiğ” sözcüğü kullanılıyormuş.Yazım kılavuzlarına da öyle girmiş.

tipio Ekledi:

24.03.2010 22:22:08

Çiy ve çiğ sözcükleri kesinlikle aynı anlamda olamaz.Doğrusunu Haydar Öğretmen açıklamış.Şüpheye düştüğümüz an en doğru yol olan "yazım klavuzu"na baş vurmak.Hoşça kalın.

bibinoglu953 Ekledi:

24.03.2010 01:13:11

Keşke dediğin gibi olsaydı Duran. Ama her iki sözcük de aynı anlamda değil. Artvin'de "çiğ" sözcüğü "çig" olarak kullanılır. "Değirmen" sözcüğünün "degirman" olarak kullanıldığı gibi... Yani "pişmemiş" anlamında olana "çig" derler. Sabaha karşı, otlar ve yapraklar üzerinde oluşan su damlacıklarına ise "çiy" derler. Doğrusu da bu...

niksarli Ekledi:

23.03.2010 22:48:19

Her iki sözcük de aynı anlamda kullanılabilmekte olup, daha ziyade "çiy" sözcüğü kullanılmakta. Aslına bakarsan TDK Sözlüğünü inceleyinceye kadar ben de "çiğ" olarak kullanıyordum. "Çiğ" sözcüğünün daha çok az pişmiş veya pişmemiş anlamına geldiğini bildiğim halde. Yine de bana göre doğrusu "çiğ" gibi geliyor.

yusufeli1 Ekledi:

13.03.2010 15:15:52

*Ben kendi düşündüğümü diyeyim Haydar Öğretmenim. *Titizlik. *Yaptığınız işe gösterdiğiniz ehemmiyet ve titizlik nedeniyle kusuru, hatayı ve dikkatsizliği de en aza indirgemeye (hatta hiç hata olmamasına) özen gösteriyorsunuz sanırım. *Ondandırki hemen hatayı da yine kendiniz bulmuşsunuz. Ben de bir ara ''çiğ''mi yoksa ''çiy''mi diye endişe ettiğimde yukarda şiirinize bakmıştım ve ona göre kelimeyi kullanmıştım.